Iznenađujuća veza između mačaka i ljudi oboljelih od raka

Istraživači su ispitali tumore skoro 500 kućnih mačaka iz pet zemalja. U radu su učestvovali naučnici iz Instituta Wellcome Sanger, Veterinarskog koledža Ontario u Kanadi, Univerziteta u Bernu i drugi saradnici. Proučavajući ove uzorke, tim je identifikovao ključne genetske promjene koje dovode do raka kod mačaka i otkrio da mnoge od ovih promjena veoma podsjećaju na one koje se vide kod ljudskih karcinoma.

Rizici po okolinu i genetsko preklapanje

Mačke često dijele isto životno okruženje kao i njihovi vlasnici, što znači da mogu biti izložene sličnim faktorima rizika za rak. Korištenjem sekvenciranja DNK na uzorcima tkiva prvobitno prikupljenim za veterinarsku dijagnostiku, studija, objavljena u časopisu Science, pokazala je da nekoliko genetskih obrazaca kod raka mačaka odražava one kod ljudi. Jedan značajan primjer je sličnost između raka dojke kod mačaka i raka dojke kod ljudi.

Nalazi ukazuju na to da bi se višestruki genetski putevi uključeni u rak mogli dalje istražiti putem genomike i kliničkih studija. To bi na kraju moglo dovesti do tretmana koji ciljaju iste mutacije i kod mačaka i kod ljudi.

Prva sveobuhvatna mapa genomike raka mačaka

Mačke su izuzetno česti kućni ljubimci, s više od 10 miliona koji žive u Velikoj Britaniji, a gotovo četvrtina domaćinstava posjeduje barem jednu mačku. Rak je takođe jedan od vodećih uzroka bolesti i smrti kod mačaka, no njegova genetska osnova je ostala slabo shvaćena. Ova studija označava prvi put da su tumori mačaka analizirani u ovoj mjeri, stvarajući otvoreni resurs koji istraživači mogu koristiti za unapređenje genomike raka kod mačaka.

Tim je pregledao oko 1.000 gena za koje se zna da su povezani s rakom kod ljudi. Uporedili su uzorke tumora i zdravog tkiva kod 13 različitih vrsta raka kod mačaka, omogućavajući direktna poređenja s karcinomima kod ljudi i pasa. U nekoliko slučajeva, genetski faktori raka kod mačaka su se gotovo u potpunosti podudarali s onima kod ljudi.

Ključni geni raka pronađeni kod mačaka

Karcinom dojke, agresivni i česti rak kod mačaka, pružio je neke od najjasnijih uvida. Istraživači su identifikovali sedam gena koji su povezani s razvojem tumora. Najčešći je bio FBXW7, koji je promijenjen u više od 50 posto proučavanih tumora. Kod ljudi, mutacije u FBXW7 kod raka dojke povezane su s lošijim ishodima, što odražava sličan obrazac koji se vidi kod mačaka.

Studija je takođe otkrila da su određeni lijekovi za hemoterapiju bili efikasniji u uzorcima tumora s mutacijama FBXW7. Iako ovi rezultati potiču od tkiva uzgojenog u laboratoriji i zahtijevaju daljnja testiranja, oni ukazuju na moguću strategiju liječenja i raka dojke kod mačaka i raka dojke kod ljudi. Još jedan važan gen, PIK3CA, bio je prisutan u 47 posto tumora mačje dojke. Ista mutacija je dobro poznata kod raka dojke kod ljudi i već je ciljano tretirana specifičnim lijekovima koji se nazivaju inhibitori PI3K.

Zajedničke mutacije kod više vrsta raka

Pored raka dojke, istraživači su identifikovali sličnosti s mutacijama raka kod ljudi u tumorima koji utiču na krv, kosti, pluća, kožu, gastrointestinalni sistem i centralni nervni sistem. Ove zajedničke genetske karakteristike ističu mogućnosti za proučavanje raka kod različitih vrsta i potencijalni razvoj terapija koje koriste objema vrstama.

Jedan obećavajući koncept koji proizlazi iz ovog rada je pristup „Jedan lijek“. Ova strategija podstiče saradnju između humane i veterinarske medicine, omogućavajući otkrićima u jednoj oblasti da informišu drugu. Tretmani koji se pokažu efikasnim kod ljudi mogli bi se testirati na mačkama, a uvidi iz veterinarskih ispitivanja mogli bi pomoći u vođenju kliničkih istraživanja na ljudima.

Istraživači ističu koristi među vrstama

Bailey Francis, koautorka istraživanja na Wellcome Sanger institutu, rekla je: „Upoređujući genomiku raka kod različitih vrsta, dobijamo bolje razumijevanje uzraka raka. Jedan od naših glavnih nalaza bio je da su genetske promjene kod raka mačaka slične nekima koje se vide kod ljudi i pasa. Ovo bi moglo pomoći stručnjacima u veterinarskoj oblasti, kao i onima koji proučavaju rak kod ljudi.“

Profesor Geoffrey Wood, koautor na Veterinarskom fakultetu Ontario u Kanadi, naglasio je da naši kućni ljubimci dijele iste prostore kao i mi, što znači da su izloženi istim faktorima okoline. „Ovo nam može pomoći da bolje razumijemo zašto se rak razvija kod mačaka i ljudi, kako svijet oko nas utiče na rizik od raka i eventualno pronađemo nove načine za njegovu prevenciju i liječenje.“

Dr. Louise Van Der Weyden zaključila je da ovo predstavlja jedan od najvećih dostignuća u mačjoj onkologiji: „Sada možemo početi preduzimati sljedeće korake ka preciznoj onkologiji kod mačaka, kako bismo sustigli opcije dostupne za pse, a na kraju jednog dana i za ljude.“